Przedszkole Miejskie nr 153 w Łodzi

TRUDNE EMOCJE U PRZEDSZKOLAKA-W JAKI SPOSÓB JE ROZPOZNAWAĆ I WSPIERAĆ DZIECKO W ICH PRZEŻYWANIU?

Witam Państwa serdecznie!

W listopadzie skupimy się na emocjach towarzyszących naszym przedszkolakom. Okres przedszkolny to niezwykle ważny etap kształtowania się kompetencji emocjonalnych. Dziecko poznaje wówczas świat własnych uczuć, uczy się je rozpoznawać, nazywać, rozumieć ich źródła oraz stopniowo panować nad swoimi reakcjami. Warto jednak pamiętać, że umiejętność radzenia sobie z emocjami nie pojawia się od razu. Jest to proces, który wymaga czasu, wielu doświadczeń oraz cierpliwego wsparcia ze strony dorosłych. Maluch nie zawsze potrafi powiedzieć, co go martwi, złości czy smuci. Niekiedy jego zachowanie jest jedynym sposobem na pokazanie tego, co dzieje się w jego wnętrzu. Dlatego tak ważne jest, aby pamiętać, że trudne zachowanie nie musi oznaczać złej woli. Często jest sygnałem, że dziecko doświadcza emocji, z którymi jeszcze nie umie sobie poradzić.

W jaki sposób dzieci w wieku przedszkolnym okazują trudne emocje?

Przedszkolaki dopiero rozwijają zdolność kontrolowania impulsów i samodzielnego wyciszania się. Z tego powodu ich reakcje mogą być bardzo intensywne, nagłe, a czasem trudne do zrozumienia z punktu widzenia dorosłego.

Dziecko może między innymi:

• płakać z powodu drobnej porażki lub niepowodzenia;
• krzyczeć, tupać, rzucać zabawkami, gdy coś nie przebiega zgodnie z jego oczekiwaniami;
• reagować gwałtowną złością, kiedy słyszy odmowę lub musi przerwać ulubioną zabawę;
• unikać rozmowy, odsuwać się od innych i niechętnie podejmować współpracę;
• uderzać, popychać lub szarpać rówieśników, ponieważ nie potrafi jeszcze wyrazić słowami tego, czego potrzebuje;
• szukać pocieszenia, bliskości, przytulenia i pomocy ze strony dorosłego;
• długo rozpamiętywać przegraną, nieporozumienie z kolegą lub niespodziewaną zmianę planów.

Każde dziecko przeżywa emocje na swój sposób. Jedne okazują je bardzo wyraźnie i głośno, inne zamykają się w sobie, milkną lub wycofują z kontaktów. Wpływają na to między innymi temperament, doświadczenia oraz indywidualne tempo rozwoju emocjonalnego.

Co może powodować silne reakcje emocjonalne u dziecka?

Codzienność przedszkolaka przynosi wiele sytuacji, które z perspektywy dorosłego mogą wydawać się nieistotne, ale dla małego dziecka bywają dużym wyzwaniem.

Do najczęstszych przyczyn należą:

• Niepowodzenia i frustracja- trudność z wykonaniem zadania, przegrana w grze czy nieudana próba zbudowania czegoś.
• Zakazy i ograniczenia- konieczność zaakceptowania odmowy lub podporządkowania się ustalonym zasadom.
• Relacje z rówieśnikami- spory o zabawki, trudności w dzieleniu się, poczucie odrzucenia czy niezrozumienia.
• Zmiany w codziennym rytmie- nowe sytuacje, niespodziewane wydarzenia, zmiana planów lub otoczenia.
• Zmęczenie i nadmiar bodźców- zbyt mała ilość odpoczynku, hałas, duża liczba aktywności i intensywny dzień.
• Niezaspokojona potrzeba bliskości- pragnienie uwagi, zainteresowania i poczucia bezpieczeństwa.
• Oczekiwania otoczenia- wymagania, którym dziecko nie jest jeszcze w stanie sprostać.
• Problemy z porozumiewaniem się- trudność w przekazaniu swoich potrzeb, myśli i uczuć.

Nie zawsze przyczyna trudnego zachowania jest od razu oczywista. W takich sytuacjach warto przyjrzeć się temu, co poprzedziło reakcję dziecka i zastanowić się, jaka potrzeba mogła pozostać niezaspokojona.

Jak wspierać dziecko w chwili, gdy emocje stają się bardzo silne?

Najważniejszą rolę odgrywa wtedy dorosły. Dziecko potrzebuje kogoś, kto pomoże mu przejść przez trudne doświadczenie, zamiast dodatkowo zwiększać napięcie. Spokojna postawa, cierpliwość, przewidywalność i jasne zasady dają maluchowi poczucie bezpieczeństwa.

1. Zacznij od własnego spokoju- Staraj się mówić łagodnie, nie podnoś głosu i nie zasypuj dziecka nadmiarem słów. Twój spokój może pomóc mu stopniowo odzyskać równowagę.
2. Pomóż dziecku rozpoznać i nazwać uczucia- Nie zakładaj, że maluch sam rozumie, co właśnie przeżywa.
3. Daj dziecku prawo do emocji, ale jasno określaj granice- Wszystkie emocje są naturalne i potrzebne. Złość, smutek, rozczarowanie czy zazdrość nie są czymś złym. Ważne jest jednak, aby dziecko wiedziało, że nie każde zachowanie jest akceptowane.
4. Zaproponuj bezpieczne sposoby rozładowania napięcia- Nie wymagaj, aby dziecko natychmiast przestało płakać czy się złościć. Zamiast tego zaproponuj mu rozwiązania, które mogą pomóc odzyskać spokój.
5. Wróć do rozmowy, kiedy dziecko się wyciszy- W trakcie silnego pobudzenia emocjonalnego maluch nie jest gotowy na długie wyjaśnienia i pouczenia. Kiedy odzyska spokój, można wspólnie przeanalizować sytuację, porozmawiać o jej przyczynach i poszukać innych sposobów reagowania w podobnych okolicznościach.
6. Pokazuj, jak radzić sobie z emocjami na co dzień- Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację dorosłych. Warto więc własnym zachowaniem pokazywać, jak wyrażać niezadowolenie, rozwiązywać konflikty, przyznawać się do błędów, przepraszać i radzić sobie z trudnościami.

Kiedy trudności emocjonalne dziecka powinny zwrócić naszą uwagę?

Wahania nastroju, bunt, płacz czy wybuchy złości są częścią naturalnego rozwoju dziecka. Samo ich występowanie nie oznacza, że z maluchem dzieje się coś niepokojącego.

Są jednak sytuacje, którym warto przyjrzeć się bliżej, szczególnie jeśli określone zachowania pojawiają się często, mają duże nasilenie, utrzymują się przez dłuższy czas lub utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie.

Warto zachować szczególną czujność, gdy dziecko:

• bardzo często przejawia agresję fizyczną, np. bije, kopie, gryzie lub celowo sprawia innym ból;
• regularnie niszczy przedmioty, rzuca nimi lub zachowuje się w sposób zagrażający bezpieczeństwu;
• doświadcza długotrwałych i bardzo intensywnych napadów złości, z których trudno mu samodzielnie wyjść;
• reaguje skrajnym napięciem nawet na niewielkie zmiany w codziennym planie;
• konsekwentnie unika kontaktów z rówieśnikami, izoluje się i nie podejmuje prób nawiązywania relacji;
• odczuwa bardzo silny lęk, który ogranicza jego udział w zabawie i codziennych aktywnościach;
• kieruje agresję przeciwko sobie, np. uderza się, gryzie lub uderza głową o twarde powierzchnie;
• ma znaczne trudności z komunikowaniem swoich potrzeb, a niezrozumienie i frustracja często prowadzą do gwałtownych reakcji;
• przez dłuższy czas jest wyraźnie smutne, wycofane, traci zainteresowanie zabawą i aktywnościami, które wcześniej sprawiały mu radość.

Jakie sygnały wymagają szczególnej uwagi?

Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim:

• zachowania stwarzające zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa dziecka i osób z jego otoczenia;
• powtarzające się zachowania autoagresywne;
• reakcje emocjonalne o bardzo dużym nasileniu, które utrudniają normalne funkcjonowanie;
• nagła i wyraźna zmiana dotychczasowego zachowania, np. pojawienie się silnego lęku, agresji lub wycofania;
• utrata wcześniej opanowanych umiejętności;
• występowanie podobnych trudności zarówno w domu, jak i w przedszkolu.

Ważnym sygnałem jest również utrzymywanie się problemów pomimo podejmowanych prób wsparcia, ich stopniowe nasilanie lub coraz większy wpływ na funkcjonowanie dziecka w grupie. Pamiętajmy, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Nie istnieje jeden schemat, według którego wszystkie przedszkolaki powinny przeżywać i wyrażać emocje.

Kiedy warto zwrócić się o pomoc do psychologa?

Jeżeli zachowania dziecka często się powtarzają, stają się coraz bardziej nasilone lub budzą niepokój Państwa, bądź nauczycieli, warto rozważyć konsultację z psychologiem. Nie trzeba czekać, aż trudności staną się bardzo poważne. Wczesne rozpoznanie potrzeb dziecka i odpowiednie wsparcie mogą znacząco ułatwić mu radzenie sobie z emocjami.

Psycholog może pomóc:

• znaleźć możliwe źródła trudności emocjonalnych i zachowania dziecka;
• przyjrzeć się jego reakcjom w różnych sytuacjach i środowiskach;
• określić potrzeby, mocne strony oraz zasoby malucha;
• zaproponować metody wspierające rozwój umiejętności emocjonalnych;
• wypracować wspólne i spójne sposoby reagowania na trudne zachowania w domu oraz w przedszkolu;
• w razie potrzeby zasugerować dodatkową diagnozę lub konsultację z innym specjalistą.

Zapraszam do zapisu na konsultacje,

Psycholog Justyna Kowalska.

Higiena cyfrowa u przedszkolaków, czyli w jaki sposób należy wspierać dzieci w odkrywaniu świata offline?

Szanowni Państwo,

współczesne dzieci dorastają w świecie, w którym ekrany są obecne niemalże wszędzie. Telewizor, smartfon czy tablet mogą być źródłem rozrywki, a także narzędziem do poznawania świata. Warto jednak pamiętać, że w wieku przedszkolnym najważniejsza jest nauka poprzez ruch, zabawę, doświadczanie i bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem. Jako psycholog pracujący w przedszkolu chciałabym zwrócić uwagę na znaczenie higieny cyfrowej już od najmłodszych lat. To właśnie w dzieciństwie kształtują się nawyki, które mogą wpływać na późniejszy sposób odpoczywania, spędzania wolnego czasu i korzystania z technologii.

Czym jest higiena cyfrowa?

Higiena cyfrowa to świadome i odpowiedzialne korzystanie z urządzeń elektronicznych w sposób, który uwzględnia potrzeby rozwojowe dziecka. Nie chodzi wyłącznie o ograniczanie czasu przed ekranem, ale również o dbanie o równowagę między aktywnością online a tym, co dzieje się poza światem cyfrowym. Dla przedszkolaka szczególnie ważne są: ruch, sen, swobodna zabawa, rozwijanie samodzielności, kontakt z rówieśnikami oraz budowanie relacji z bliskimi. Ekran nie powinien zastępować tych doświadczeń ani stać się podstawowym sposobem na nudę, wyciszenie czy radzenie sobie z trudnymi emocjami.

Dlaczego aktywności offline są tak ważne?

Dziecko w wieku przedszkolnym uczy się przede wszystkim poprzez działanie. Dotyka, eksperymentuje, zadaje pytania, naśladuje dorosłych i sprawdza, jak funkcjonuje otaczający je świat. Zabawa bez ekranu to nie tylko sposób na spędzanie wolnego czasu- to ważna przestrzeń rozwoju.

• Rozwój emocjonalny- podczas zabawy dzieci uczą się rozpoznawać emocje, radzić sobie z frustracją, czekać na swoją kolej i rozwiązywać konflikty.
• Rozwój społeczny- wspólne budowanie, odgrywanie ról, czy zabawy ruchowe pomagają rozwijać współpracę, empatię i komunikację.
• Rozwój poznawczy- układanie puzzli, eksperymentowanie, rysowanie i zabawy konstrukcyjne wspierają koncentrację, kreatywność i samodzielne myślenie.
• Rozwój ruchowy- bieganie, skakanie, taniec i zabawy na świeżym powietrzu wspierają sprawność fizyczną oraz koordynację.
• Budowanie więzi- wspólne czytanie, rozmowy i zabawy z rodzicami dają dziecku poczucie bliskości, bezpieczeństwa i bycia ważnym.

Jak zachęcać przedszkolaka do aktywności offline?

Nie potrzeba drogich zabawek ani skomplikowanych pomysłów. Najczęściej wystarczą codzienne sytuacje, odrobina czasu i gotowość do wspólnego działania.

Oto kilka inspiracji na rodzinny czas bez ekranów:

• Odkrywajcie przyrodę- wybierzcie się na spacer, szukajcie kolorowych liści, obserwujcie owady, zbierajcie kasztany i rozmawiajcie o tym, co zauważyliście.
• Twórzcie i eksperymentujcie- malujcie, lepcie z masy solnej, budujcie z klocków, mieszajcie kolory lub przygotowujcie proste doświadczenia.
• Czytajcie i opowiadajcie- sięgajcie po książki, wymyślajcie własne historie i zachęcajcie dziecko do opowiadania o swoich przeżyciach.
• Pozwólcie na swobodną zabawę- klocki, figurki, lalki czy zabawy w sklep i dom rozwijają wyobraźnię i dają przestrzeń do wyrażania emocji.
• Ruszajcie się razem- tańczcie, pokonujcie domowy tor przeszkód, bawcie się w berka lub organizujcie rodzinne wyprawy rowerowe.
• Włączajcie dziecko w codzienne czynności- wspólne przygotowywanie posiłków, podlewanie roślin czy porządkowanie zabawek mogą być okazją do nauki i rozmowy.
• Rozmawiajcie i bądźcie razem- pytajcie o przeżycia dziecka, słuchajcie jego opowieści i poświęcajcie mu uwagę bez zerkania na telefon.

Pamiętajmy, że dziecko nie zawsze potrzebuje zorganizowanej atrakcji. Nuda również jest potrzebna, daje bowiem przestrzeń do poszukiwania własnych pomysłów, rozwijania inicjatywy i odkrywania, co sprawia przyjemność.

Jak budować zdrowe nawyki cyfrowe?

Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację dorosłych. Dlatego najlepsze efekty przynosi nie tylko ustalanie zasad, ale również pokazywanie ich w codziennym życiu.

Warto wprowadzić kilka prostych reguł:

1. Ustalajmy jasne zasady. Dobierajmy treści i czas korzystania z ekranów do wieku oraz potrzeb dziecka. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia dzieci w wieku 3–4 lat powinny spędzać przed ekranem nie więcej niż godzinę dziennie, przy czym mniej znaczy lepiej. W przypadku dzieci młodszych zalecenia są bardziej restrykcyjne.
2. Dbajmy o czas przed snem. Zrezygnujmy z ekranów przed pójściem spać i zadbajmy o spokojne rytuały, takie jak czytanie książki, rozmowa czy słuchanie kołysanki.
3. Nie używajmy ekranów jako jedynego sposobu na uspokojenie. Pomagajmy dzieciom nazywać emocje i pokazujmy im inne sposoby radzenia sobie z napięciem: przytulenie, rozmowę, ruch, oddech lub spokojną zabawę.
4. Twórzmy przestrzeń wolną od ekranów. Wspólne posiłki, czas rodzinny i zabawa mogą być okazją do budowania relacji bez rozpraszaczy.
5. Dawajmy dobry przykład. Jeśli chcemy, by dziecko odkładało telefon, sami również odkładajmy go podczas rozmowy, zabawy czy wspólnego posiłku.
6. Korzystajmy z technologii razem. Jeśli dziecko ogląda bajkę lub korzysta z treści edukacyjnych, wybierajmy materiały odpowiednie do wieku, towarzyszmy mu i rozmawiajmy o tym, co widzi.

Wprowadzając zmiany, warto zachować spokój i konsekwencję. Jeśli ekran był dotychczas ważnym elementem codzienności, nowe zasady najlepiej wprowadzać stopniowo.

Małe kroki, duża zmiana

Nie chodzi o to, by całkowicie wyeliminować technologię z życia dziecka. Ważne jest, aby nauczyć je korzystać z niej w sposób bezpieczny i dostosowany do wieku, a jednocześnie pokazać, jak wiele radości daje świat poza ekranem. Najważniejsze jest to, aby ekran był dodatkiem do dziecięcego świata, a nie jego centrum. Jako dorośli możemy pomóc dzieciom odkryć, że prawdziwe przygody czekają nie tylko na ekranie, ale również w ogrodzie, na placu zabaw, w domowym salonie i w relacjach z drugim człowiekiem. Zadbajmy wspólnie o to, by dzieciństwo było czasem ruchu, ciekawości, kreatywności i bliskości.

AKCJA- ADAPTACJA

Szanowni Państwo,

nazywam się Justyna Kowalska i jestem psychologiem przedszkolnym. Serdecznie witam Państwa w nowym roku szkolnym 2026/2027. Początek roku szkolnego może być dla całej rodziny czasem pełnym emocji. Dla dziecka rozpoczęcie przygody z przedszkolem oznacza bowiem wejście w zupełnie nowe środowisko. Nowa przestrzeń, nowe osoby, zasady, codzienny rytm, większa liczba dzieci, hałas, a przede wszystkim rozłąka z rodzicami–to wiele nowych doświadczeń, z którymi mały człowiek musi się stopniowo oswoić. Z tego powodu chciałabym przekazać Państwu kilka wskazówek dotyczących procesu adaptacji dziecka do przedszkola oraz tego, w jaki sposób możemy wspierać je w tym ważnym okresie.

JAK MOŻEMY POMÓC DZIECKU ODNALEŹĆ SIĘ W PRZEDSZKOLU?

1. Rozmawiajmy o przedszkolu w sposób spokojny i realistyczny.

Warto opowiadać dziecku o tym, jak może wyglądać jego dzień, przygotowując je jednocześnie na różne emocje i sytuacje. Zamiast mówić: „W przedszkolu będzie wspaniale, na pewno nie będziesz płakać!” możemy powiedzieć: „Możesz za mną tęsknić. Kiedy mnie nie będzie, pani będzie przy Tobie i pomoże Ci, a ja wrócę po Ciebie.”

2. Akceptujmy emocje dziecka

Płacz, smutek czy niepokój są naturalnymi sposobami wyrażania napięcia i trudnych przeżyć. Nie zawsze trzeba je natychmiast powstrzymywać. Najważniejsze jest, aby dziecko miało poczucie, że jego emocje są zauważone i akceptowane. Możemy powiedzieć : „Widzę, że to jest dla Ciebie trudne.”, „Chyba bardzo za mną tęsknisz.”

3. Zadbajmy o przewidywalny rytm dnia

Dziecku łatwiej poczuć się bezpiecznie, gdy wie, czego może się spodziewać. W miarę możliwości warto utrzymywać stałe pory wstawania, posiłków, wyjścia do przedszkola oraz odbioru. Pomocne jest również przekazywanie dziecku prostych i konkretnych informacji dotyczących kolejnych wydarzeń. Możemy powiedzieć: „Zaprowadzę Cię do sali, przywitamy się z panią, a potem pójdę do pracy. Przyjdę po Ciebie po podwieczorku.” Dla małego dziecka określenie „po podwieczorku” może być znacznie łatwiejsze do zrozumienia niż informacja, że rodzic wróci „za kilka godzin”.

4. Wprowadźmy krótki i powtarzalny rytuał pożegnania

Stały sposób żegnania się może dawać dziecku poczucie bezpieczeństwa. Może to być przytulenie, buziak, określone zdanie lub mały gest, który powtarzamy każdego dnia. Ważne jednak, aby pożegnanie było krótkie, spokojne i zdecydowane. Nadmierne przedłużanie momentu rozstania może zwiększać napięcie zarówno u dziecka, jak i u rodzica.

5. Pozwólmy dziecku adaptować się we własnym tempie

Nie wszystkie dzieci potrzebują tyle samo czasu, aby poczuć się dobrze w nowym miejscu. Jedne szybko odnajdują się w grupie, inne potrzebują więcej czasu i stopniowego oswajania się z nową sytuacją. Warto unikać porównywania dziecka z rówieśnikami. Adaptacja nie jest wyścigiem. Najważniejsze jest tempo i potrzeby konkretnego dziecka.

Czego lepiej unikać?

W okresie adaptacji warto pamiętać również o tym, co może dodatkowo utrudniać dziecku odnalezienie się w nowej sytuacji.

• Nie używajmy przedszkola jako formy straszenia lub kary.
• Nie próbujmy przekupywać dziecka nagrodami za każdy dzień spędzony w przedszkolu.
• Pożegnaniu nie towarzyszmy wielokrotnym wracaniem do sali.
• Nie wychodźmy bez pożegnania, nawet jeśli wydaje nam się, że w ten sposób unikniemy płaczu.
• Starajmy się nie pokazywać dziecku nadmiernego niepokoju i lęku związanego z rozstaniem.
• Nie zasypujmy dziecka po powrocie szczegółowymi pytaniami dotyczącymi całego dnia.

Najważniejsze – dziecko nie musi od razu pokochać przedszkola

Dziecko nie musi każdego ranka z uśmiechem przekraczać progu sali. Nie musi od pierwszych dni nawiązywać przyjaźni, chętnie uczestniczyć we wszystkich aktywnościach ani od razu pamiętać i przestrzegać wszystkich zasad. Ma prawo potrzebować czasu.

Życzę Państwu oraz dzieciom spokojnego początku nowego roku szkolnego, dużo cierpliwości i wzajemnego zaufania.

W przypadku pytań, wątpliwości lub potrzeby rozmowy zapraszam Państwa serdecznie do kontaktu (adres email: j.kowalska@pm153.elodz.edu.pl) i konsultacji psychologicznej.